73 - December 2010, De toekomst van de woningmarkt en de corporaties

Helderheid en optimisme

 

Het kabinet combineert realisme over de grote problemen van vandaag met optimisme over de toekomst’ luidt de eerste zin van het regeerakkoord Rutte I. En inderdaad vooral de laatste pagina over wonen getuigt van een grenzeloos optimisme. Hier wordt de ambitie neergelegd
om het functioneren van woningcorporaties als onderneming met een maatschappelijke doelstelling te verbeteren.
 

Corporations and Cities (11)

 

De voorbije twee jaar bracht ik in een reeks van tien artikelen in dit magazine verslag uit over het congres Corporations and Cities dat in mei 2008 in Brussel werd gehouden. Dit artikel is het laatste van deze reeks.
 

De corporatie: van regisseur naar partner!

 

Faalkosten zijn een belangrijke schadepost in het bouwproces. We zien daarover bij herhaling artikelen en praktijkvoorbeelden in de media verschijnen. De sector erkent dit en is op zoek naar oplossingen. Hierbij wordt ketensamenwerking als strategie voor het structureel reduceren van faalkosten steeds vaker genoemd. Belangrijk uitgangspunt hierbij is dat er projectongebonden wordt samengewerkt tussen opdrachtgever-opdrachtnemer en strategische partners, zoals installateurs, architecten, toeleveranciers. Hierdoor zouden partijen met elkaar een flinke leercurve moeten doormaken waardoor het ontwikkel-, bouw- en onderhoudsproces steeds efficiënter kan worden. Dit vergt echter een andere manier van werken; van project- naar programmadenken. Hierbij bestaat een programma uit meerdere projecten waaraan door een vast (keten)team wordt gewerkt. De vraag is waarom ketensamenwerking nog slechts mondjesmaat wordt toegepast? Welke valkuilen moeten partijen ontwijken als ze ermee willen starten?
Hoe ziet de toekomst van ketensamenwerking eruit?
 

Hoe Europa de volkshuisvesting verandert

 

We kunnen er maar moeilijk aan wennen. Europa heeft iets te zeggen over volkshuisvesting. Sterker nog, met de Beschikking van december 2009 dwingt Europa ingrijpende veranderingen af in ons al meer dan 100 jaar bestaande volkshuisvestingssysteem. Waar haalt ze dat recht vandaan? En wat gaat dat betekenen voor de woningmarkt en
voor woningcorporaties? In dit artikel ga ik eerst in op de vraag wat de Europese Unie met volkshuisvesting te maken heeft. Vervolgens kijk ik naar de verstoring van de woningmarkt door woningcorporaties. Tot slot probeer ik een antwoord te geven op de vraag wat de Europese interventie kan betekenen voor de toekomst van woningcorporaties.
 

Toekomst ongewis, verbinden als strategie

 

Crisis in meervoud, dat is waar de corporatiesector op dit moment middenin zit. Onrust en onzekerheid rond economie, ecologie, leiderschap, ethiek, maatschappelijke verantwoording en de politieke omgeving (zowel vanuit Brussel als de interne Nederlandse discussie) heeft de sector in zijn greep. Een meervoudige crisis is het gevolg nu er veel moet (veranderen), weinig kan en de sector op allerlei manieren onder druk is gekomen. De toekomst van de
corporatie als instituut is hierdoor ongewis, maar één ding staat vast: zij zal ingrijpend veranderen. In dit artikel wordt vanuit de huidige bedrijfsvoering gekeken naar de toekomst van de corporatie. Afhankelijk van missie en opgave zal iedere corporatie in een veranderd speelveld zijn eigen keuzes moeten maken binnen gewijzigde spelregels.
 

Een visie voor de toekomst

 

Samen met Sweder van Wijnbergen, Hans Hillen en Arthur Docters van Leeuwen ontwikkelde de auteur een visie op de corporaties van de toekomst. Die visie is gebaseerd op vijf pijlers: keuzevrijheid voor huurders, een betere omschrijving van doel en toezicht, sociale kwaliteit dichtbij mensen, een gelijk speelveld en toekomstbestendigheid.
 

De oorzaken en de oplossingen

 

De grote omslag in berichtgeving over de financiële positie van de corporaties is opmerkelijk. Enige jaren terug was het beeld dat ‘het geld tegen de plinten klotste’. Nu komen steeds meer berichten naar buiten dat de financiële positie in rap tempo verslechtert en dat zelfs een faillissement van de sector nabij is. Waardoor is deze snelle verandering in het financiële perspectief veroorzaakt? Hoe ernstig is de financiële situatie van de corporatiesector?
Welke betekenis hebben in dit verband de voornemens uit het regeerakkoord?.
 

Hervorming woningmarkt lijkt verder weg dan ooit

 

Eerst was daar het verbod dat premier Balkenende had uitgevaardigd op het denken erover. Maar in de aanloop naar de verkiezingen van 2010 en tijdens de daaropvolgende kabinetsformatie werden tal van pogingen gedaan de hervorming van de woningmarkt weer op de beleidsagenda te krijgen. Of dat is gelukt mag worden betwijfeld. Want het kabinet Rutte-Verhagen lijkt gewoon verder te gaan waar Balkenende is gestopt.
 

Corporaties: Overleven in liberale tijden

 

Juist nu de woningmarkt vraagt om investerende partijen met (financiële) daadkracht staan ook de woningcorporatiesonder druk. Inmiddels is duidelijk geworden dat corporaties niet meer zo rijk zijn als we dachten. Daarbij is door allerlei heffingen de financiële positie verder verslechterd. Onder druk van Europa, kunnen corporaties bovendien straks alleen nog goedkoop lenen als ze na (ver)bouwen de woningen verhuren aan mensen met lagere
inkomens. Hiermee wordt het voor corporaties een stuk duurder om herstructurering en gemengde nieuwbouwprojecten te financieren. Ook het nieuwe regeerakkoord kondigt een aantal maatregelen aan die de corporaties verder onder druk kunnen zetten. Wat betekent dit voor de toekomst van woningcorporaties?
 

Nederlandse volkshuisvesting voorkomt banlieus

Wanneer de regering de investeringskracht in de wijken van de woningcorporaties fors aantast, betaalt de maatschappij over twintig jaar de rekening. Dat vindt Arjan Schakenbos (53), die na zes jaar vertrekt als bestuursvoorzitter bij Woonstad Rotterdam en op 1 februari 2011 begint bij Vesteda.

‘Het Nederlands volkshuisvestingsbeleid is uniek en heeft ervoor gezorgd dat we tot nu toe in Nederland geen banlieus hebben zoals bijvoorbeeld in Frankrijk, België en Engeland.’
 
Inhoud syndiceren